Prawo wstępu do natury w Szwecji (allemansrätten) — biwak, jagody i grzyby, ognisko i pies

Prawo powszechnego dostępu do przyrody (allemansrätten) pozwala w Szwecji chodzić, biwakować i zbierać płody natury także na cudzym terenie — pod warunkiem, że nie przeszkadza się mieszkańcom i nie niszczy przyrody. Zasady w praktyce opisuje urząd ochrony środowiska (Naturvårdsverket), a szczegółowe reguły dla obszarów chronionych ustalają urzędy wojewódzkie (länsstyrelsen).

Czego allemansrätten nie obejmuje

Według Naturvårdsverket zabronione jest m.in. wchodzenie bez zgody na cudzą posesję (tomt), jazda pojazdami silnikowymi po terenie i śmiecenie. Polowanie i wędkowanie nie są częścią allemansrätten — do wędkowania często potrzebna jest karta wędkarska lub pozwolenie (zasady sprawdzisz w länsstyrelsen). Gmina może mieć lokalne przepisy ograniczające np. biwakowanie lub palenie ognia.

Biwakowanie pod namiotem

• Nie ma przepisu, który określa, jak długo można stać w jednym miejscu — zasada praktyczna to doba lub dwie (något enstaka dygn).
• Rozbij namiot na odpornym podłożu, daleko od zabudowań — mieszkańcy nie powinni cię widzieć ze swoich okien. Bardzo miękkie lub mokre miejsca z delikatną roślinnością, mchem i porostami się nie nadają.
• Według länsstyrelsen w Skanii nie rozbija się namiotu na polach uprawnych i pastwiskach.
• Gmina może zakazać biwakowania np. na plażach lub w niektórych obszarach przyrodniczych.

Strefa wokół domów (hemfridszon)

Najbliższy teren wokół domu to strefa prywatności mieszkańców (hemfridszon) — można w niej przebywać tylko za zgodą właściciela. Jej wielkość nie jest określona w przepisach — zależy od odległości od domu, ogrodzenia i ukształtowania terenu. Jeśli chcesz się zatrzymać, np. na kawę lub nocleg, zachowaj większy odstęp niż przy szybkim przejściu.

Jagody, grzyby i kwiaty

• Możesz zbierać dziko rosnące jagody, grzyby i kwiaty, które nie są chronione (fridlysta), oraz gałęzie, szyszki i orzechy leżące już na ziemi.
• Lista gatunków chronionych różni się w zależności od regionu — znajdziesz ją na stronie swojego länsstyrelsen.
• Nie łam żywych gałęzi drzew i krzewów. Powalone drzewa i duże gałęzie należą do właściciela terenu.
• Według länsstyrelsen w Skanii wykopywanie roślin i cebulek nie jest dozwolone.

Ognisko i grill

• Korzystaj ze stałego miejsca na grilla albo pal ogień na żwirze lub piasku; dobrym rozwiązaniem jest kuchenka turystyczna.
• Nie pal ognia bezpośrednio na skałach i dużych kamieniach — mogą popękać od gorąca. Unikaj ognia, gdy jest sucho lub mocno wieje.
• Pilnuj ognia i całkowicie go zgaś przed odejściem — przegarnij popiół, by sprawdzić, czy nie ma żaru.

Zakaz palenia ognia (eldningsförbud)

• Zakaz ogłasza gmina albo länsstyrelsen i określa, jak długo obowiązuje. Dotyczy terenów leśnych i otwartych na zewnątrz.
• Zwykle nie obejmuje gęstej zabudowy — według Myndigheten för civilt försvar można wtedy grillować we własnym ogrodzie. Dozwolone bywa też gotowanie na sprzęcie gazowym lub na paliwo płynne oraz grillowanie na stałych miejscach otoczonych szerokim pasem żwiru lub innego niepalnego materiału.
• Aktualne zakazy sprawdzisz na stronie gminy, länsstyrelsen lub straży pożarnej (räddningstjänsten), na mapie krisinformation.se albo w aplikacji Brandrisk Ute.
• Za złamanie zakazu grozi grzywna; za spowodowanie pożaru można zostać ukaranym niezależnie od tego, czy zakaz obowiązywał.

Pies

• Pies nigdy nie może gonić dzikich ani hodowlanych zwierząt.
• Od 1 marca do 20 sierpnia dzikie zwierzęta mają młode — pies nie może wtedy biegać luzem w przyrodzie.
• W parkach narodowych psa zawsze trzyma się na smyczy; w niektórych parkach wolno go wprowadzać tylko w określonych okresach. Na terenach wypasu reniferów pies musi być zawsze na smyczy.
• Psy myśliwskie mogą biegać luzem w sezonie polowań i podczas szkolenia.

Rezerwaty przyrody i parki narodowe

W rezerwatach (naturreservat) i parkach narodowych allemansrätten jest ograniczone przepisami danego obszaru — często dotyczą ognia, biwakowania, jazdy na rowerze i konno oraz smyczy dla psów. Według länsstyrelsen w Skanii granice rezerwatu oznacza zwykle symbol gwiazdki śnieżnej i tablica informacyjna, a sprawdzenie, czy jest się na terenie rezerwatu, należy do osoby odwiedzającej.

Śmieci

Zabieraj wszystkie śmieci ze sobą — plastik rozkłada się w przyrodzie bardzo wolno albo wcale.

Poradnik opiera się na poradniku Naturvårdsverket „Din handbok i naturen”, stronie Myndigheten för civilt försvar o zakazie palenia ognia oraz na pytaniach i odpowiedziach Länsstyrelsen Skåne o przyrodzie i allemansrätten.