Emerytura gwarantowana w Szwecji (garantipension) — kto ma prawo, ile lat pobytu trzeba i jak wpływa polska emerytura

Emerytura gwarantowana (garantipension) to podstawowe zabezpieczenie w szwedzkiej emeryturze państwowej (allmän pension). Jest przeznaczona dla osób, które w ciągu życia miały niskie, średnie lub żadne dochody z pracy w Szwecji. Wypłaca ją urząd emerytalny (Pensionsmyndigheten). Jej wysokość zależy głównie od emerytury z pracy (inkomstgrundad pension, np. inkomstpension), czasu zamieszkania w Szwecji i stanu cywilnego.

Kto może dostać garantipension

• Trzeba mieć co najmniej 3 lata zamieszkania w Szwecji (tzw. okres ubezpieczenia, försäkringstid) — tak stanowi ustawa o ubezpieczeniach społecznych (socialförsäkringsbalken, 67 rozdz. 2 §) dla osób urodzonych w 1938 r. lub później.
• Pełna garantipension wymaga 40 lat zamieszkania w Szwecji — liczonych od roku ukończenia 16 lat do roku przed nabyciem prawa do świadczenia.
• Za każdy brakujący rok świadczenie maleje o 1/40. Przykład Pensionsmyndigheten: 27 lat zamieszkania daje 27/40 pełnej garantipension.

Praca w innym kraju UE przy mieszkaniu w Szwecji

Jeśli mieszkając w Szwecji, pracujesz w innym kraju UE/EOG, podlegasz ubezpieczeniu w kraju pracy — i w tym czasie nie zbierasz okresu zamieszkania w Szwecji. Czas w innym kraju UE/EOG może jednak zostać uwzględniony przy obliczaniu garantipension, jeśli w chwili jej przyznania mieszkasz w Szwecji i już nie pracujesz.

Wcześniejsze zamieszkanie i praca w Polsce

Jeśli mieszkasz w Szwecji, ale wcześniej mieszkano i pracowano w innym kraju UE/EOG (np. w Polsce), Pensionsmyndigheten oblicza garantipension z uwzględnieniem czasu w tamtym kraju i emerytury, która stamtąd przysługuje. Według unijnych przepisów szwedzka garantipension jest wtedy świadczeniem minimalnym. Warunek: czas w drugim kraju musi być tam uznany za okres ubezpieczenia i potwierdzony przez tamtejszą instytucję emerytalną.

Ile wynosi garantipension

Według Pensionsmyndigheten garantipension wynosi najwyżej:

Kwota może być niższa — zależnie od czasu zamieszkania, wysokości emerytury z pracy i wieku, w którym zaczynasz pobierać emeryturę państwową.

Kiedy garantipension nie przysługuje

Garantipension nie ma, jeśli emerytura z pracy przed opodatkowaniem wynosi miesięcznie:

• 18 241 SEK lub więcej — u osoby samotnej,
• 16 518 SEK lub więcej — u osoby w związku małżeńskim.

Niższa emerytura też może nie dawać prawa do garantipension, jeśli czas zamieszkania w Szwecji jest krótszy niż 40 lat albo emeryturę pobierano przed 67. rokiem życia.

Co obniża, a co nie obniża garantipension

• Garantipension maleje stopniowo, a w końcu znika, gdy masz inne emerytury z pracy — m.in. inkomstpension, rentę wdowią (änkepension) albo emeryturę z innego kraju, w tym z Polski. Wszystkie przyznane emerytury z innych krajów wpływają na obliczenie.
• Nie wpływają: kapitał, emerytura zakładowa (tjänstepension) i prywatne ubezpieczenia emerytalne, a także sama premiepension (choć do obliczenia wlicza się wartość odpowiadającą premiepension).
• Praca po przejściu na emeryturę nie zmienia bieżącej wypłaty, ale nowe uprawnienia z pracy podnoszą inkomstpension — garantipension zmniejsza się wtedy od kolejnego przełomu roku.

Od kiedy i jak złożyć wniosek

• Garantipension przysługuje najwcześniej od miesiąca, w którym osiągasz wiek docelowy (riktålder för pension) — dla osób urodzonych w latach 1960–1964 to 67 lat. Zasada ta wynika też z ustawy (67 rozdz. 4 §).
• Nie ma osobnego wniosku: wniosek o emeryturę państwową obejmuje także garantipension. Przyznaje się ją automatycznie przy wniosku o emeryturę państwową albo w wieku 67 lat, jeśli emeryturę z pracy pobierasz wcześniej.
• Wcześniejsze pobieranie emerytury z pracy (przed 67. rokiem życia) może sprawić, że garantipension będzie niższa albo nie będzie jej wcale — do obliczenia przyjmuje się inkomstpension tak, jakby pobierano ją od 67 lat. Późniejsze pobieranie nie podnosi garantipension.

Emerytura z Polski — zgłoś ją

Emerytury z innych krajów zgłasza się Pensionsmyndigheten w e-usłudze „Anmäl pensionsutbetalningar från annat land”. Za zgłaszanie zmian, które mogą wpłynąć na świadczenie, odpowiadasz samodzielnie. Przy nadpłacie możesz dostać decyzję o zwrocie (återkrav) i musieć zapłacić opłatę karną (sanktionsavgift).

Stan cywilny

Osoba w związku małżeńskim dostaje niższą garantipension niż osoba stanu wolnego. Za „w związku małżeńskim” Pensionsmyndigheten uznaje też osobę żyjącą w związku nieformalnym (sambo) z kimś, z kim była w małżeństwie albo ma lub miała wspólne dziecko. Za osobę samotną uznaje się też osobę, która trwale mieszka osobno od współmałżonka i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa.

Wyprowadzka ze Szwecji

Garantipension dostaje się, mieszkając w Szwecji. Pod pewnymi warunkami można ją pobierać w Kanadzie (co najmniej 3 lata w Szwecji i łącznie 20 lat w Szwecji i Kanadzie). Wypłata przy zamieszkaniu w innym kraju UE/EOG lub w Szwajcarii dotyczy tylko osób urodzonych w 1937 r. lub wcześniej — przy wyjeździe na stałe do Polski osoby urodzone później garantipension nie zachowują.

Najważniejsze w skrócie

• Minimum 3 lata zamieszkania w Szwecji, pełna garantipension po 40 latach (od 16. roku życia); każdy brakujący rok to −1/40.
• Maksymalnie 11 988 SEK (osoba samotna) lub 10 853 SEK (małżeństwo) miesięcznie.
• Emerytura z Polski i inne emerytury z pracy obniżają garantipension — zgłoś je Pensionsmyndigheten.
• Wypłata najwcześniej od wieku docelowego (67 lat dla urodzonych 1960–1964), bez osobnego wniosku.
• Garantipension wypłaca się tylko przy zamieszkaniu w Szwecji (wyjątki: Kanada, roczniki do 1937).

Poradnik opiera się na stronie Pensionsmyndigheten i tekście ustawy socialförsäkringsbalken opublikowanym przez Sveriges riksdag.