Socialtjänsten pyta o moją rodzinę — zgłoszenie (orosanmälan), dochodzenie i prawa rodziców w Szwecji

Pismo lub telefon z gminnej pomocy społecznej (socialtjänsten) w sprawie dziecka zwykle oznacza, że ktoś zgłosił niepokój o jego sytuację (orosanmälan). Ten poradnik wyjaśnia, kto takie zgłoszenia składa, jak przebiega dalsza procedura, jakie są terminy i jakie prawa mają rodzice. O sprawach dzieci decyduje komisja społeczna gminy (socialnämnden).

Kto zgłasza i dokąd trafia zgłoszenie

Według Socialstyrelsen zgłoszenie kieruje się do socialtjänsten w gminie, w której mieszka dziecko.

• Obowiązek zgłoszenia mają m.in. pracownicy ochrony zdrowia i stomatologii, placówek działających według ustawy o szkolnictwie (skollagen), pomocy społecznej, a także m.in. policja, Försäkringskassan, Arbetsförmedlingen, Migrationsverket i Skatteverket (socialtjänstlag, 19 kap. 1 §). Muszą zgłosić od razu, jeśli w pracy dowiedzą się lub podejrzewają, że dziecku dzieje się krzywda.
• Od 15 stycznia 2026 r. obowiązek ten objął więcej urzędów i strażników porządkowych (ordningsvakter), m.in. Kronofogden, Kustbevakningen, länsstyrelserna i Tullverket.
• Każda inna osoba powinna zgłosić niepokój, ale nie ma takiego obowiązku (19 kap. 4 §).

Socialnämnden powinna zaproponować spotkanie dziecku, opiekunowi prawnemu (vårdnadshavare) i osobie zgłaszającej z obowiązku, jeśli jest to zgodne z dobrem dziecka (19 kap. 5 §).

Co dzieje się po zgłoszeniu — terminy

Ustawa o pomocy społecznej (socialtjänstlag 2025:400, rozdział 20) określa kolejne kroki:

• Osoby, których dotyczy dochodzenie, socialnämnden od razu informuje o jego wszczęciu, chyba że przemawiają przeciw temu szczególne powody (20 kap. 4 §).
• Dochodzenie ma być prowadzone tak, aby nikt nie był narażony na szkodę lub uciążliwość ponad to, co konieczne, i nie może być szersze, niż wymagają okoliczności (20 kap. 5 §).
• Socialnämnden może rozmawiać z dzieckiem bez zgody i obecności opiekuna w ramach takiego dochodzenia (20 kap. 7 §).

Twoje prawa w kontakcie z socialtjänsten

• Tłumacz: zgodnie z ustawą o postępowaniu administracyjnym (förvaltningslag, 13 §) urząd musi zapewnić tłumacza i przetłumaczyć dokumenty, jeśli to potrzebne, aby osoba nieznająca szwedzkiego mogła dochodzić swoich praw. Możesz więc poprosić o tłumacza języka polskiego.
• Pełnomocnik lub doradca: strona sprawy może korzystać z pełnomocnika (ombud) lub doradcy (biträde); urząd może jednak poprosić o twój osobisty udział (förvaltningslag, 14 §).
• Zgoda na wsparcie: dla dziecka poniżej 12 lat socialnämnden może przyznać wsparcie dotyczące jego potrzeb osobistych tylko za zgodą opiekuna. Dzieci od 12 i od 15 lat mogą w określonych sytuacjach dostać wsparcie bez zgody opiekuna, ale zgoda opiekuna jest zawsze potrzebna m.in. przy umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej (familjehem) w ramach tej ustawy (socialtjänstlag, 21 kap. 1 §).

Kiedy decyduje sąd: opieka przymusowa (LVU)

Opieka nad dzieckiem bez zgody rodziców to osobna procedura według ustawy o szczególnych przepisach dotyczących opieki nad młodzieżą (LVU, 1990:52):

• decyzję o takiej opiece wydaje sąd administracyjny (förvaltningsrätten) na wniosek socialnämnden (4 §);
• w takich sprawach (m.in. opieka przymusowa, natychmiastowe umieszczenie, zakaz przeniesienia dziecka, zakaz wyjazdu) wyznacza się pełnomocnika z urzędu (offentligt biträde) dla dziecka i dla jego opiekuna, chyba że należy przyjąć, że nie jest potrzebny (39 §).

Uwaga: według bazy Riksdagu ustawa LVU (1990:52) zostaje uchylona z dniem 1 stycznia 2027 r. i zastąpiona nową ustawą (SFS 2026:1600). Do końca 2026 r. obowiązuje opisany wyżej stan.

Co możesz zrobić

1. Odpowiedz na kontakt od socialtjänsten i skorzystaj z propozycji spotkania, aby przedstawić swoją sytuację.
2. Jeśli nie mówisz dobrze po szwedzku, poproś o tłumacza polskiego.
3. Zapisuj daty: kiedy dostajesz informację o dochodzeniu i kiedy powinno się ono zakończyć (4 miesiące).
4. Możesz skorzystać z pełnomocnika lub doradcy.
5. W sprawie przed förvaltningsrätten (LVU) zapytaj o pełnomocnika z urzędu.

Poradnik opiera się na stronie Socialstyrelsen oraz tekstach socialtjänstlag, förvaltningslag i LVU w bazie Riksdagu.