Wypowiedzenie umowy w Szwecji i ochrona przed zwolnieniem (LAS) — okresy, powody i kolejność zwolnień

Zasady wypowiadania umów o pracę w Szwecji określa ustawa o ochronie zatrudnienia (lag (1982:80) om anställningsskydd, LAS), zmieniona reformą z 2022 r. Układ zbiorowy (kollektivavtal) może w niektórych sprawach przewidywać inne zasady — np. inną kolejność zwolnień.

Kiedy pracodawca może wypowiedzieć umowę?

Wypowiedzenie przez pracodawcę musi mieć uzasadnione przyczyny (sakliga skäl). Mogą to być:

• brak pracy (arbetsbrist),
• przyczyny dotyczące pracownika (personliga skäl).

Wypowiedzenie nie jest uzasadnione, jeśli od pracodawcy można rozsądnie wymagać, żeby zaproponował ci inną pracę w firmie (omplacering). Przy przyczynach osobistych pracodawca zwykle nie może powołać się na okoliczności, o których wiedział dłużej niż dwa miesiące przed wypowiedzeniem.

Jak musi wyglądać wypowiedzenie?

• Wypowiedzenie od pracodawcy musi być na piśmie.
• Musi zawierać informację, co zrobić, żeby zakwestionować wypowiedzenie albo żądać odszkodowania, oraz czy masz prawo pierwszeństwa do ponownego zatrudnienia i czy trzeba się o nie zgłosić.
• Na twoją prośbę pracodawca musi podać przyczyny wypowiedzenia — na piśmie, jeśli tego zażądasz.
• Wypowiedzenie wręcza się osobiście. Jeśli to nierealne, pracodawca może wysłać je listem poleconym na ostatni znany adres.

Ile trwa okres wypowiedzenia?

Minimalny okres wypowiedzenia to 1 miesiąc — dla obu stron. Gdy wypowiada pracodawca, okres zależy od łącznego stażu u tego pracodawcy:

Osoba, która skończyła 69 lat, ma prawo najwyżej do 1 miesiąca wypowiedzenia i nie ma prawa pierwszeństwa opisanego niżej.

Zwolnienia z braku pracy — kolejność (turordning)

Przy zwolnieniach z powodu braku pracy obowiązuje kolejność zwolnień (turordning):

• pierwszeństwo do zachowania pracy mają osoby z dłuższym stażem u pracodawcy; przy równym stażu — osoba starsza,
• kolejność ustala się osobno dla każdej jednostki (driftsenhet), a układ zbiorowy może przewidywać inną,
• pracodawca może wyłączyć z kolejki najwyżej 3 osoby, które uważa za szczególnie ważne dla dalszej działalności. Jeśli z tego skorzysta, przez kolejne 3 miesiące nie może wyłączać następnych.

Pierwszeństwo do ponownego zatrudnienia

Po zwolnieniu z powodu braku pracy możesz mieć prawo pierwszeństwa (företrädesrätt) do ponownego zatrudnienia u tego pracodawcy, gdy:

• masz kwalifikacje do nowej pracy,
• twoje łączne zatrudnienie u pracodawcy w ostatnich 3 latach trwało ponad 12 miesięcy. Do nowej szczególnej umowy na czas określony (särskild visstidsanställning, SÄVA) wystarczy ponad 9 miesięcy w takich umowach w ciągu 3 lat, a do nowej pracy sezonowej — ponad 6 miesięcy pracy sezonowej w ciągu 2 lat.

Prawo obowiązuje od wypowiedzenia do 9 miesięcy po zakończeniu pracy. Przy pracy sezonowej obowiązuje do upływu 9 miesięcy od początku nowego sezonu. Jeśli w wypowiedzeniu napisano, że trzeba się zgłosić, zgłoś pracodawcy, że chcesz skorzystać z pierwszeństwa.

Jak zakwestionować wypowiedzenie?

Jeśli wypowiedzenie nie zawierało wymaganych informacji, termin na żądanie uznania nieważności wynosi miesiąc od zakończenia zatrudnienia, a 4 miesiące na żądanie odszkodowania liczy się od dnia zakończenia zatrudnienia. Przekroczenie terminów oznacza utratę roszczenia. Jeśli należysz do związku zawodowego (fackförbund), skontaktuj się z nim od razu.

Po zwolnieniu: zarejestruj się w Arbetsförmedlingen

Zarejestruj się w urzędzie pracy (Arbetsförmedlingen) w e-usłudze „Skriv in dig” pierwszego dnia bez pracy. Kasa ubezpieczenia od bezrobocia (a-kassa) ocenia prawo do zasiłku od dnia rejestracji, a rejestracja pierwszego dnia chroni twój dochód stanowiący podstawę zasiłku chorobowego (SGI) w Försäkringskassan.

Poradnik opiera się na tekście ustawy o ochronie zatrudnienia w serwisie Riksdagen oraz na stronie Arbetsförmedlingen dla osób, które straciły pracę.