Odszkodowanie dla ofiar przestępstw w Szwecji — skadestånd i brottsskadeersättning od państwa

Jeśli w Szwecji padniesz ofiarą przestępstwa, możesz dostać pieniądze z trzech źródeł: odszkodowanie od sprawcy (skadestånd) zasądzone przez sąd, wypłatę z własnego ubezpieczenia albo odszkodowanie od państwa (brottsskadeersättning), które przyznaje urząd ds. ofiar przestępstw (Brottsoffermyndigheten). Prawo do odszkodowania od państwa mogą mieć zarówno osoby mieszkające w Szwecji, jak i przebywające tu czasowo — jako turyści, w pracy lub na studiach.

Krok 1: zgłoś przestępstwo na policję

Zgłoszenie na policję (polisanmälan) jest warunkiem odszkodowania od państwa. Jeśli chcesz żądać odszkodowania od sprawcy, policja radzi poruszyć to już przy zgłoszeniu. W większości przypadków prokurator (åklagare) ma obowiązek pomóc ci zgłosić żądanie odszkodowania w procesie, a o tym, czy ci się należy, decyduje sąd.

Zachowuj paragony za wydatki związane z przestępstwem i kopię swoich żądań — mogą być potrzebne.

Za co można żądać odszkodowania od sprawcy

Policja podaje przykłady: zniszczone ubranie, wybity ząb, koszty leczenia, skradzione pieniądze, ból i cierpienie (sveda och värk) oraz naruszenie godności (kränkning).

Krok 2: kto płaci zasądzone odszkodowanie

• W pierwszej kolejności płaci sprawca. Gdy sprawca ma mniej niż 18 lat, możesz żądać odszkodowania także od jego rodziców, jeśli sprawują nad nim opiekę.
• Czasem sąd postanawia, że całość lub część odszkodowania wypłaci policja z pieniędzy przepadłych na rzecz państwa — wtedy jest to napisane w wyroku, a policja kontaktuje się listownie i prosi o numer konta. Policja w takim przypadku nie wypłaca odsetek.
• Gdy sprawca nie płaci, możesz skorzystać z pomocy urzędu egzekucyjnego (Kronofogden) albo — zależnie od daty aktu oskarżenia — zwrócić się bezpośrednio do Brottsoffermyndigheten (zob. niżej).

Nowe zasady od 1 września 2026 r.

Od 1 września 2026 r. zmieniły się przepisy o wypłacie odszkodowania od państwa. Liczy się data wniesienia aktu oskarżenia (åtal):

Akt oskarżenia wnosi się, gdy prokurator składa w sądzie wniosek (stämningsansökan). Datę znajdziesz w wyroku pod nagłówkiem Yrkanden; w razie wątpliwości zapytaj sąd.

Krok 3: sprawdź ubezpieczenie

Odszkodowanie od państwa nie należy się, jeśli otrzymano już pełne odszkodowanie od sprawcy albo z ubezpieczenia. Kwoty otrzymane częściowo Brottsoffermyndigheten odlicza od swojego świadczenia.

Według policji ubezpieczenie domowe (hemförsäkring) może pokrywać szkody z przestępstw, np. kradzież, napaść, pobicie czy gwałt, a ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (olycksfallsförsäkring) — szkody na zdrowiu. Szkodę zgłoś ubezpieczycielowi jak najszybciej po zdarzeniu.

Odszkodowanie od państwa (brottsskadeersättning)

Kiedy przysługuje

• gdy skazany sprawca nie może zapłacić odszkodowania, a ubezpieczenie nie daje pełnego pokrycia,
• gdy sprawca jest nieznany — wtedy musi istnieć jakieś postępowanie, np. dochodzenie policji (förundersökning), z którego wynika, że szkoda powstała w wyniku przestępstwa.

Państwo pokrywa przede wszystkim szkody na osobie i naruszenie godności; możliwości odszkodowania za szkody w mieniu są ograniczone.

Termin: 3 lata

Wniosek musi dotrzeć do Brottsoffermyndigheten w ciągu trzech lat od dnia, w którym:

• popełniono przestępstwo — jeśli nie wszczęto dochodzenia,
• dochodzenie umorzono, albo
• wyrok się uprawomocnił.

Dziecko pokrzywdzone przestępstwem może zawsze złożyć wniosek do swoich 21. urodzin.

Ile można dostać

Przy kränkning: jeśli sąd ustalił, ile sprawca ma zapłacić, Brottsoffermyndigheten nie może przyznać mniej, ale może przyznać więcej. Za kradzież, oszustwo czy uszkodzenie mienia zwykle nie ma odszkodowania za kränkning; za zniewagę lub zniesławienie — nie ma, chyba że zniesławienie uznano za ciężkie.

Utraty dochodu z powodu wezwania na policję lub do sądu Brottsoffermyndigheten nie pokrywa — zwrot tych kosztów możesz uzyskać od policji lub sądu.

Jak złożyć wniosek

• Przez internet — z osobistą e-legitymacją (np. BankID). Formularz można zapisywać, ale nie zapisuje się automatycznie; zapisany wniosek jest przechowywany najwyżej 5 dni. Załączniki możesz dodać w formularzu.
• Na papierowym formularzu wysłanym pocztą — wniosku nie można wysłać e-mailem, bo urząd potrzebuje podpisanego oryginału. Formularz wydrukujesz ze strony urzędu, zamówisz telefonicznie albo dostaniesz na policji, w sądzie, u adwokata, w organizacji pomocy ofiarom (brottsofferjour) lub w schronisku dla kobiet (kvinnojour).
• Zwykle nie trzeba dołączać dokumentów — dochodzenie policji i wyrok urząd pobiera sam. Rachunki czy zaświadczenia lekarskie możesz dosłać. Nie wysyłaj danych wrażliwych e-mailem.
• Za dziecko poniżej 18 lat wniosek składa opiekun (przy wspólnej opiece — oboje opiekunowie; w niektórych sytuacjach wystarczy jeden, np. gdy drugi popełnił przestępstwo wobec dziecka).
• Bezpłatną pomoc w złożeniu wniosku dają Brottsoffermyndigheten, policja, prokuratura, sądy, brottsofferjour i kvinnojour. Prywatne firmy pobierają za pomoc część wypłaconej kwoty.

Telefon informacyjny Brottsoffermyndigheten: 090‑70 82 00, wybór 4.

Przestępstwo za granicą

Osoby mieszkające w Szwecji, które padną ofiarą przestępstwa za granicą, np. podczas tymczasowej pracy lub urlopu, również mogą mieć prawo do brottsskadeersättning. Odszkodowania można szukać zarówno w kraju, w którym popełniono przestępstwo, jak i w Szwecji.

Najważniejsze w skrócie

• Zgłoś przestępstwo na policję i od razu zaznacz, że chcesz żądać odszkodowania.
• Płaci najpierw sprawca; przy aktach oskarżenia od 1 września 2026 r. możesz od razu wybrać Brottsoffermyndigheten zamiast Kronofogden.
• Sprawdź ubezpieczenie domowe i wypadkowe — pełna wypłata z ubezpieczenia wyklucza odszkodowanie od państwa.
• Wniosek do Brottsoffermyndigheten: w ciągu 3 lat (dzieci do 21. urodzin), przez internet lub pocztą.

Poradnik opiera się na stronach Brottsoffermyndigheten i Polismyndigheten.