Testament w Szwecji — forma, dwóch świadków, kto nie może świadczyć i część należna zstępnym (laglott)

W Szwecji zasady sporządzania testamentu (testamente) określa ustawa spadkowa (ärvdabalken, 1958:637). Testament daje dużą swobodę, ale nie pozwala pominąć ustawowych praw najbliższych — przede wszystkim dzieci i dalszych zstępnych. Szwedzki laglott nie jest tym samym co polski zachowek — przysługuje tylko zstępnym. Poradnik dotyczy całej Szwecji.

Kto może sporządzić testament

• Testament może sporządzić osoba, która ukończyła 18 lat.
• Osoba niepełnoletnia po ukończeniu 16 lat może sporządzić testament dotyczący majątku, którym sama może rozporządzać.

Według sądów szwedzkich (Sveriges Domstolar) osoba w związku małżeńskim albo mająca zstępnych (bröstarvingar — dzieci, wnuki itd.) nie może rozporządzić majątkiem bez uwzględnienia ustawowych zasad dziedziczenia.

Forma testamentu

Według ärvdabalken (10 rozdz. 1 §):

1. Testament sporządza się na piśmie.
2. Potrzebnych jest dwóch świadków (testamentsvittnen), obecnych jednocześnie.
3. W ich obecności osoba sporządzająca testament (testator) podpisuje dokument albo potwierdza, że podpis jest jej.
4. Świadkowie podpisują się na dokumencie. Muszą wiedzieć, że to testament, ale nie muszą znać jego treści.

Świadkowie powinni dopisać przy nazwisku zawód i miejsce zamieszkania oraz poświadczyć na dokumencie czas podpisania i inne okoliczności ważne dla ważności testamentu (10 rozdz. 2 §). Takie poświadczenie ma znaczenie dowodowe, gdyby testament był później kwestionowany.

Testament w sytuacji nadzwyczajnej

Jeśli choroba lub inny nagły wypadek uniemożliwia sporządzenie testamentu w zwykłej formie, można rozporządzić majątkiem ustnie przy dwóch świadkach albo bez świadków w dokumencie w całości napisanym i podpisanym własnoręcznie. Taki testament traci ważność, jeśli przez 3 miesiące później była możliwość sporządzenia testamentu w zwykłej formie (10 rozdz. 3 §).

Kto nie może być świadkiem

Według ärvdabalken (10 rozdz. 4 §) świadkiem nie może być:

• osoba poniżej 15 lat albo taka, która z powodu zaburzeń psychicznych nie rozumie znaczenia poświadczenia,
• małżonek lub partner (sambo) testatora,
• krewni testatora w linii prostej (rodzice, dzieci, wnuki itd.), powinowaci w linii prostej oraz rodzeństwo testatora.

Ponadto nikt nie może poświadczyć rozporządzenia na swoją rzecz ani na rzecz swojego małżonka, sambo, rodzeństwa, krewnych lub powinowatych w linii prostej. Pełnomocnik z pełnomocnictwa na przyszłość (framtidsfullmaktshavare), opiekun lub kurator nie może poświadczać rozporządzenia na rzecz osoby, którą się opiekuje, a członek zarządu spółki, stowarzyszenia, związku wyznaniowego czy fundacji — rozporządzenia na rzecz tej organizacji. Wyznaczenie na wykonawcę testamentu nie wyklucza bycia świadkiem.

Laglott — część, która zawsze należy się zstępnym

• Zstępni (bröstarvingar) zmarłego mają zawsze prawo do połowy swojego udziału ustawowego (arvslott) — to tzw. laglott (ärvdabalken 7 rozdz. 1 §).
• Jeśli dziecko zmarło wcześniej lub zrzekło się spadku, dziedziczą jego dzieci.
• Jeśli testament narusza laglott, osoba zstępna może żądać dostosowania testamentu (jämkning av testamente) — w ciągu 6 miesięcy od otrzymania testamentu do wiadomości. Żądanie zgłasza się osobie uprawnionej z testamentu (testamentstagare) albo w pozwie do sądu.

Kwestionowanie testamentu (klander)

• Spadkobierca, który uważa testament za nieważny, może wnieść do sądu powództwo o unieważnienie (klander av testamente) — w ciągu 6 miesięcy od zapoznania się z testamentem.
• Powództwo może wnieść tylko spadkobierca: małżonek pozostały przy życiu, spadkobierca ustawowy, a gdy nie ma małżonka ani krewnych uprawnionych do dziedziczenia — Allmänna arvsfonden (państwowy fundusz spadkowy).
• Spory o ważność testamentu rozstrzyga sąd rejonowy (tingsrätt).

Wykonawca testamentu (testamentsexekutor)

W testamencie można wskazać wykonawcę testamentu (testamentsexekutor), który zamiast współspadkobierców zarządza majątkiem spadkowym (dödsbo) i wykonuje testament. Jeśli sąd ma ustanowić zarządcę spadku (boutredningsman), funkcję tę powierza się w pierwszej kolejności wykonawcy testamentu, chyba że są powody, by wyznaczyć kogoś innego. Gdy majątek spadkowy jest pod zarządem wykonawcy testamentu, wykonawca jest bez osobnej decyzji także osobą dokonującą działu spadku (skiftesman) — chyba że wyznaczono już innego skiftesman albo wykonawca sam jest współspadkobiercą (delägare i boet) (ärvdabalken 23 rozdz. 5 §).

Najważniejsze w skrócie

• Testament: na piśmie, podpis w obecności dwóch świadków obecnych jednocześnie; świadkowie wiedzą, że to testament.
• Świadkiem nie może być m.in. osoba poniżej 15 lat, małżonek, sambo, krewni w linii prostej, rodzeństwo ani osoba, na której rzecz testament rozporządza.
• Zstępni mają zawsze prawo do laglott — połowy udziału ustawowego; żądanie jämkning w ciągu 6 miesięcy.
• Klander testamentu: powództwo w sądzie w ciągu 6 miesięcy.

Poradnik opiera się na tekście ustawy ärvdabalken opublikowanym przez Sveriges riksdag i stronie Sveriges Domstolar.